Telefonia IP (ang. IP Telephony) jest nowoczesnym sposobem komunikacji głosowej w sieciach teleinformatycznych, wykorzystującym mechanizm transmisji głosu w tzw. postaci pakietowej (podobnie jak ma to miejsce w przypadku transmisji danych) i korzystającym z tej samej sieci, która wykorzystywana jest do transmisji danych. Tradycyjna telefonia, wykorzystująca tzw. komutację łączy korzysta z odrębnej, dedykowanej sieci telefonicznej.

Z punktu widzenia sieci, głos jest strumieniem pakietów IP, a zatem jedną z aplikacji działających w sieci, podobnie jak e-mail czy ERP. Nowoczesne urządzenia sieciowe posiadają zaawansowane mechanizmy umożliwiające rozróżnianie, priorytetyzację i inteligentne zarządzanie ruchem.

Z punktu widzenia użytkownika telefonia IP wykorzystuje odpowiedniki tradycyjnych cyfrowych aparatów telefonicznych (IP Phones - telefony IP) podłączanych wprost do sieci komputerowej. Połączenia telefoniczne są zestawiane i zarządzane za pomocą oprogramowania Call Manager (odpowiednik centrali abonenckiej) pracującego na platformie Microsoft Windows 2000. Jednak sygnał mowy zakodowany w postaci cyfrowej (standard) Voice over IP jest już przesyłany bezpośrednio pomiędzy telefonami, z pominięciem Call Managera.

Komunikacja pomiędzy elementami systemu odbywa się za pomocą standardowego protokołu IP, co umożliwia przekaz za pośrednictwem wszystkich współczesnych sieci teleinformatycznych LAN, MAN czy WAN.

Poza prowadzeniem rozmów telefony IP pozwalają na realizowanie standardowych funkcji dostępnych w telefonach systemowych, takich jak : zestawianie połączeń konferencyjnych, zawieszanie i przenoszenie połączeń (call forward), programowanie klawiszy szybkiego wyboru, prezentacje numeru lub imienia i nazwiska osoby dzwoniącej (caller ID) itp.

Jakie zmiany na rynku telekomunikacyjnym powoduje pojawienie się telefonii IP?

Telefonia IP to fundamentalna zmiana modelu funkcjonowania rynku telekomunikacyjnego. Dotychczas rynek ten był zamkniętym rynkiem rozwiązań producenckich, gdzie wybór centrali telefonicznej konkretnej firmy oznaczał konieczność zakupu konkretnych telefonów systemowych i określonych aplikacji towarzyszących (np. ściśle zdefiniowanego systemu poczty głosowej). Telefonia IP zrewolucjonizuje funkcjonowanie rynku telekomunikacyjnego, wprowadzając na rynek otwarte, ogólnodostępne standardy internetowe - w miejsce wewnętrznych norm poszczególnych producentów. Można to porównać do zmian, jakie na rynku przetwarzania danych, zdominowanym wcześniej przez komputery klasy mainframe, spowodowało pojawienie się otwartych standardów dla minikomputerów a następnie komputerów osobistych.
Telefon IP jest de facto komputerem, specjalizowanym do zastosowań telefonicznych. Dzięki temu można w nim zrealizować funkcje, których nie da się zrealizować w tradycyjnym telefonie. Stosowanie otwartych standardów bazujących na IP, TAPI, JTAPI, XML itp. pozwala również firmom trzecim na pisanie aplikacji lub dostarczanie dodatkowych elementów rozbudowujących możliwości systemu. Dzięki temu oprogramowanie do telefonii IP będą mogły pisać nawet niewielkie firmy, takie jak te, które pisały pierwsze arkusze kalkulacyjne, procesory tekstów, proste bazy danych i inne programy, bez których w tej chwili trudno sobie wyobrazić PC-eta. Kupując telefon IP kupujemy telefon przyszłości.

Jakie zalety w stosunku do tradycyjnej telefonii daje wdrożenie telefonii IP?

Oszczędności
Każda firma, posiadająca sieć placówek i dysponująca siecią rozległą, gwarantującą wysoką jakość transmisji, będzie mogła stosunkowo niewielkim kosztem zmniejszyć wysokość swoich rachunków telefonicznych. Usługa głosowa jest w tym przypadku (także w relacji międzymiastowej) w całości realizowana jako usługa Voice-over-IP. Oznacza to, że wszystkie rozmowy wewnątrzfirmowe są prowadzone za darmo, zaś komunikacja ze światem zewnętrznym to w ramach danej strefy telefonicznej koszt rozmowy lokalnej.
Oszczędności nie związane bezpośrednio z opłatami za połączenia to także fakt ujednolicenia i uproszczenia infrastruktury teleinformatycznej. W firmie, która korzysta wyłącznie z telefonii IP, instalacja okablowania strukturalnego dla potrzeb telefonów jest zbędna. W przypadku firmy wprowadzającej się np. do nowego budynku może to oznaczać dodatkowe, niebagatelne oszczędności.

Kolejna sprawa to korzystanie z abonenckich systemów poczty głosowej. Producenci tradycyjnych central każą sobie słono płacić za każdy gigabajt powierzchni dyskowej służącej do przechowywania wiadomości głosowych. Analogiczny system oparty na telefonii IP korzysta z przestrzeni dyskowej standardowych serwerów, a zatem jest znacznie tańszy w rozbudowie.

Bardzo ważna jest też szybkość instalacji i łatwość rekonfiguracji telefonii IP w porównaniu z telefonami tradycyjnymi. Telefony IP całą konfigurację łącznie z adresem IP, numerem telefonu, funkcjami klawiszy itp. - ściągają z serwera. Można je więc przygotować i przetestować w jednym miejscu, a fizyczną instalację pozostawić osobom o niższych kwalifikacjach, pracującym w odległej jednostce przedsiębiorstwa. Dzięki temu np. instalacja u jednego z klientów w Polsce ok. 100 telefonów na terenie całego kraju zajęła zaledwie kilka dni, przy zaangażowaniu trzech inżynierów, którzy nie musieli opuszczać centrali firmy w Warszawie. Telefony wysłane do biur lokalnych były następnie podłączane siłami lokalnymi, zaś podłączenie polegało na przełożeniu kabelka z komputera do telefonu i podłączeniu komputera do drugiego gniazdka w telefonie osobnym kabelkiem.

Wzrost wydajności pracy związany z użytkowaniem aplikacji, niedostępnych w przypadku tradycyjnej telefonii
Telefonia IP umożliwia stosowanie aplikacji niemożliwych do uzyskania w tradycyjnej telefonii; dużo łatwiejsza jest także integracja funkcji transmisji i przetwarzania głosu z innymi aplikacjami stosowanymi w firmach. Należy do nich np. książka telefoniczna, dostępna za pośrednictwem komputera, w której wybranie nazwiska spowoduje nawiązanie połączenia telefonicznego ze wskazanym abonentem. Niedługo będą dostępne także (za dodatkową opłatą) zaawansowane aplikacje, takie jak jednolity system przekazywania wiadomości, call centers całkowicie bazujące na IP, automatyczna sekretarka przełączająca rozmowy w zależności od zawartości komputerowego terminarza i identyfikatora przychodzącej rozmowy. Przewidujemy też zmiany w przebiegu telekonferencji. Firmy bazujące na otwartych standardach pracują nad systemem wizualizacji telekonferencji. Dzięki niemu na wyświetlaczu telefonu IP będzie można odczytać listę uczestników telekonferencji, a nazwisko osoby, która w danym momencie zabiera głos automatycznie się podświetli.
Bazujące na telefonii IP jednolite systemy prze-kazywania wiadomości umożliwią otrzymanie zawartości poczty głosowej jako załącznika do e-maila. Będzie też można zadzwonić przez telefon do swojej skrzynki pocztowej i odsłuchać e-mail'e, które zostały przysłane w czasie naszej nieobecności. Inne aplikacje to np. przeglądanie serwisów za pomocą telefonu z wyświetlaczem, terminarz spotkań, prognoza pogody, wyniki giełdowe i pełna integracja z przeglądarką www zainstalowaną w komputerze. Telefony IP, które w tej chwili kupujemy są przystosowane do takich zastosowań.

Czy telefonia IP ma szanse zdominować rynek?

Firmy zajmujące się badaniem i prognozowaniem rynku wyrażają pogląd, iż telefonia IP w ciągu kilku lat zdominuje rynek telefonów biurowych. Telefony IP nie są zatem ciekawostką technologiczną; są w pełni funkcjonalnym, efektywnym narzędziem służącym do optymalizacji pracy biurowej. Przedstawiona prognoza dotyczy udziału poszczególnych typów telefonii (tradycyjnej i IP) w rynku korporacyjnym.